۲۳ آوريل روز جهانی كتاب و حق مؤلف

روز ۳ ارديبهشت برابر با ۲۳ آوريلِ هر سال به عنوان روز جهانی كتاب و حق مؤلف از سوی اتحاديه بين‌المللی ناشران، دولت اسپانيا و فدراسيون روسيه به بيست وهشتمين اجلاس كنفرانس عمومی يونسكو در سال ۱۹۹۵ ( ۱۳۷۴) پيشنهاد گرديد و در اين كنفرانس به تصويب رسيد.
از جمله دلايل انتخاب اين روز يكی سنت مردم كاتالونيای اسپانيا است كه هر سال در اين روز با فروش هر كتاب يك گل رُز به خريدار داده می‌شود و از سوی ديگر تقارن آن با تولد يا مرگ تعدادی از نويسندگان و چهره‌های ادبی مشهور جهان نظير : ميگل سروانتس، ويليام شكسپير، اينكا گارسيلاسو دلاوگا، مانوئل وايه خو و ولاديمير نابوكف و تنی چند از شخصيتهای فرهنگی جهان است.
هدف از اختصاص روزی برای بزرگداشت كتاب و حق مؤلف، تجليل جهانی از كتاب و مؤلفين، تشويق همگان و به‌خصوص جوانان برای كشف لذت خواندن، تقدير و حمايت از كسانی كه در رشد و اعتلای فرهنگی و اجتماعی جامعه بشری نقش و سهم بسزايی داشته‌اند، توسعة صنعت نشر، ترويج جريان آزاد كتاب و تضمين دسترسی عموم به آن و بالاخره جلب توجه سازمانها، انجمن‌ها، نهادهای دولتی و خصوصی به اين آسانترين و ارزنده‌ترين روش كسب دانش، بيان احساس و انديشه و قديميیترين وسيله ارتباط معنوی و كليد توسعه آموزش پايه، مبارزه با فقر و توسعة فراگير است.
اولين تلاش يونسكو برای ترويج نقش مهم كتاب در جهان، انعقاد موافقت‌نامه فلورانس در سال ۱۹۵۰ است. اين موافقت‌نامه جريان آزاد كالاها و مواد فرهنگی، آموزشی و علمی را تشويق می‌كند. متعاقب آن يونسكو سلسله مطالعاتی را با عنوان «كتاب برای همه» آغاز كرد. اين مطالعات، كمبود فاحش كتاب در كشورهای در حال توسعه و شكاف عميق بين اين كشورها را با كشورهای پيشرفته نشان داد و دخالت بيشتر يونسكو را در اين زمينه مطرح ساخت.
بين سالهای ۷۲-۱۹۶۶ كنفرانس‌های متعددی با عنوان «گسترش كتاب و كتابخوانی» توسط سازمان برگزار شد كه تأسيس شبكه‌ها و مؤسسات منطقه‌ای ترويج كتاب، نظير مركز فرهنگی يونسكو در ژاپن و مركز منطقه‌ای ترويج كتاب در آمريكای لاتين و كارائيب را می‌توان از جمله نتايج اين كنفرانس‌ها تلقی كرد. اما مهمترين اقدام يونسكو اعلام سال ۱۹۷۲ به عنوان «سال جهانی كتاب» با شعار «كتاب برای همه» است. هدف اصلی سال «آگاه‌سازی افكار عمومی نسبت به اهميت كتاب و كتابخوانی» بود. اين اقدام با اقبال و موفقيت فراوانی روبه‌رو شد. بيش از ۱۰۰ كشور ، كميته ملی تشكيل دادند و بودجه بخش كتاب در پاره‌ای از كشورها افزايش يافت.
هرچند امروزه بر خلاف ۵۰ سال پيش، يونسكو تنها نهادی نيست كه می‌تواند در سطح جهان و در زمينه كتاب تغييرات مثبت ايجاد كند و سازوكارهای ديگری در اين امر دخالت دارند، اما در زمينه‌های تحليل بخش كتاب،سياستگذاری، تدوين قانون‌های مربوط به كتاب و آموزش و بالاخره تشويق كتابخوانی و نتايج مثبت آن، تجربيات فراوانی كسب كرده است كه می‌كوشد آن را به ساير صنايع فرهنگی نيز بسط دهد.
هدف از اختصاص روزی برای بزرگداشت كتاب و حق مؤلف ، تجليل جهانی از كتاب و مؤلفين
اهداف يونسكو در زمينه گسترش و توسعه كتاب را می‌توان به صورت زير خلاصه كرد:
• ترويج سياست‌های ملی كتاب به عنوان بخشی از يك نگرش جامع و فراگير در مورد توسعه كتاب؛
• توجه به انتشارات آموزشی و عمومی به عنوان دو عنصر مهم و جدانشدنی بخش كتاب؛
• پركردن شكاف آموزشی و اطلاعاتی موجود بين كشورهای شمال و جنوب ، و جنوب جنوب؛
• توجه به كليه عوامل و عناصر مؤثر در توليد و توزيع كتاب؛
• تجديد نظر در تعاريف و ضوابط كنونی مربوط به كتاب؛
• برقراری گفتگوی سازنده بين بخشی دولتی و خصوصی در زمينه كتاب؛
• حمايت از توسعه صنعت انتشارات محلی با اعطای كمك به آنها.
سازمان برای تحقق اهداف فوق محورهايی را برای دو سال آينده خود تعيين كرده است:
ـ تقويت ظرفيت‌های محلي در زمينه كتاب و ساير صنايع فرهنگی با ارائه كمكهای فنی و خدمات مشاوره‌ای برای تنظيم سياست‌ها، راهبردها و برنامه‌هايی كه هدفشان افزايش ظرفيت‌های توليد و توزيع كتاب در سطح ملی و منطقه‌ای است و همچنين كمك به تدوين سياستهای ملی كتاب؛
ـ ترويج ايجاد شبكه‌های منطقه‌ای و ايجاد يك سازوكار همكاری بين منطقه‌ای با عنوان interbook و همكاری با مراكز منطقه‌ای فعال در اين زمينه، نظير مركز منطقه‌ای ترويج كتاب در آمريكای لاتين و كارائيب به مركز فرهنگی يونسكو در ژاپن، شبكه ناشران آفريقايی و برنامه همكاری آسيا و اقيانوسيه در زمينة ترويج كتابخوانی و توسعه كتاب و اتحاديه ناشران كارائيب؛
-تشويق جريان آزاد كتاب و ساير كالاهای فرهنگی از طريق ترويج موافقت‌نامه فلورانس و پروتكل نايروبی و ساير اسناد حقوقی؛
ـ ترغيب كودكان و نوجوانان به كتابخوانی با استفاده از تكنولوژی‌های جديد و رسانه‌ها؛
ـ ترجمه و انتشار و توزيع آثار ادبی و فرهنگی مهم كشورها به زبانهای ديگر در چارچوب مجموعه آثار ادبی برگزيده جهان؛
ـ انتشار نمايه ترجمه، تنها منبع آماری مربوط به ترجمه در جهان؛
ـ ارائه برنامه‌هايی به منظور تسهيل دسترسی به كتاب و تشويق كتابخوانی بين جوانانی كه از اينترنت استفاده می‌كنند، نظير باشگاه كتابخوانی رايانه‌ای ؛
ـ زنان در رايانه، جايزه ادبی برای كودكان و نوجوانان، طرح «كتاب فی جريده» در كشورهای عربی، طرح كتابخوانی برای همه در كشورهای امريكای لاتين .
در جريان سی‌ويكمين اجلاس كنفرانس عمومی يونسكو در تاريخ آبان ۱۳۸۰ برنامه جديد ديگری با عنوان پايتخت جهانی كتاب تصويب شد. طبق اين برنامه هر سال يك شهر توسط اتحاديه‌های بين‌المللی مربوط به كتاب و صنعت نشر و مؤلفين با همكاری يونسكو با عنوان پايتخت جهانی كتاب انتخاب شده و به مدت يك سال (از آغاز روز جهانی كتاب تا شروع آن در سال بعد) مناسبت‌هايی به صورت متمركز در اين شهر اجرا خواهد شد.
روز جهانی کتاب و حق مؤلف در ۵ مارس ۲۰۰۵ در ایرلند و بریتانیا برگزار شد و برای ترویج کتابخوانی طی مراسمی ۱۳ میلیون کتاب بین مدارس و مراکز پیش‌دبستانی توزیع گردید. هر چند روز جهانی كتاب و حق مؤلف برنامه جديدی است اما از سال ۱۹۹۵ تاكنون ميليون‌ها نفر در بيش از ۱۰۰ كشور جهان به‌طور مرتب در فعاليتهای مربوط به روز جهانی شركت‌كرده‌اند.
كميسيون ملی يونسكو ـ ايران نيز طی فعاليت خود همواره در جهت ترويج كتاب و كتابخوانی تلاش كرده است. انتشار مجموعه‌ای از آثار نفيس برای معرفی فرهنگ و تمدن ايران زمين و ترجمه آثار مهم يونسكو در زمينه‌های فرهنگی، علمی و آموزشی و رسانه‌ای به زبان فارسی و برگزاری نشست‌های تخصصی بررسی كتاب با حضور كارشناسان و صاحبنظران كتاب و نشر از جمله فعاليتهای عمده كميسيون به منظور تحقق هدف فوق محسوب می‌شود.
منبع: irunesco.org

نظرات

یک پاسخ به “۲۳ آوريل روز جهانی كتاب و حق مؤلف”

  1. Isolapos گفت:

    دقیقا. اینکه صرفا بیان و برن ارزشی نداره. باید ی چیزی ازشون یاد بگیرن بازیساز ها و از تجاربشون استفاده کنن

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *